Termin etnocentryzm został wprowadzony przez amerykańskiego etnologa i socjologa Williama G. Sumnera w 1906 r. (Olechnicki, Załędzki 1997).

Sumner (1995) omawia pojęcie etnocentryzmu w perspektywie naturalnych sposobów postępowania człowieka w grupie. Grupa to naturalny twór, złożony z mniejszych grup, charakteryzuje się istnieniem w jej obrębie określonych stosunków pokrewieństwa, sąsiedztwa, przymierza, matrymonium, stosunków handlowych które wiążą je ze sobą i odróżniają od innych grup. Przyczynia się to do powstania różnic pomiędzy grupami i podziału na grupę własną (grupa – my) oraz pozostałe grupy (grupa – oni), które pozostają na zewnątrz swojej grupy.

Członkowie swojej grupy żyją ze sobą na zasadzie stosunków pokojowych. Natomiast stosunki z innymi grupami są zazwyczaj stosunkami wojny, chyba że na zasadzie porozumień ulegnie to zmianie.

Sumner (1995) twierdzi, iż tym co gwarantuje stosunki pokojowe wewnątrz własnej grupy jest wrogie nastawienie do grup zewnętrznych. Konieczność wojny wzmacnia zewnętrzną strukturę grupy. Powyższe konieczności wymagają wprowadzenia jakiejś formy rządu i ustanowienia praw, które zapobiegałyby ewentualnym konfliktom. W ten oto sposób wojna i pokój wchodzą we wzajemne związki i rozwijają się na drodze wzajemnych oddziaływań. Pierwsza w stosunkach międzygrupowych, druga wewnątrz grupy.

Im bliższe sąsiedztwo i im silniejsi sąsiedzi tym zagrożenie wojną jest większe a wewnętrzna organizacja mocniejsza.

Uczucia i postawy rodzące się w takich okolicznościach to lojalność, poświęcenie, bohaterstwo oraz nienawiść, pogarda do osób spoza grupy – my. Jest to źródło tworzenia się filozofii społecznej złożonej ze stosunków międzygrupowych i towarzyszących im emocji. Jest ona podsycana i uświęcana, jak mówi autor, przez religię.

W tym kontekście teoretycznym wprowadzone zostaje pojęcie etnocentryzmu. Według Sumnera (1995 s. 16) „jest to termin techniczny oznaczający taki pogląd na sprawy, zgodnie z którym własna grupa stanowi centrum wszystkiego i wszystkie inne gromady są oceniane i hierarchizowane w odniesieniu do niej”.

Każda grupa szczyci się wyższością, podsyca własną dumę a swoje naturalne sposoby postępowania uważa za jedynie słuszne. Inne grupy i ich naturalne sposoby postępowania pozostają w pogardzie.

Przykłady etnocentryzmu można obserwować w każdej grupie – zarówno w grupach pierwotnych, starożytnych jak i współczesnych. Z etnocentryzmem bardzo głęboko wiążą się dwa inne pojęcia: patriotyzm i szowinizm.

Patriotyzm oznacza lojalność wobec własnej grupy obywatelskiej. Dla człowieka współczesnego jest on jednym z pierwszych obowiązków i związane są z nim najszlachetniejsze uczucia.

Natomiast szowinizm jest wadą i degradacją patriotyzmu. Jest to określenie chełpliwego i agresywnego wywyższania grupy – swego rodzaju patriotyczne zaślepienie (Sumner 1995). Podsumowując rozważania nad genezą etnocentryzmu można wnioskować, że w etnocentryźmie widzi Sumner wzmocnienie dla solidarności grupowej i niechęci wobec obcych grup.

Chcąc właściwie zrozumieć czym jest etnocentryzm należy przytoczyć kilka definicji funkcjonujących we współczesnej socjologii i psychologii.

Otóż Olechnicki i Załędzki (1997 s. 58) podają, że „jest to postawa wartościująca charakteryzująca się przekonaniem, że własna grupa pochodzeniowa i jej kultura, są wzorcowe, najlepsze, mają szczególną wartość i wagę. Jest to także tendencja do stosowania standardów rodzimej kultury jako punktu odniesienia przy opisie i ocenie innych kultur”.

Z tak rozumianym etnocentryzmem łączą się dwa pojęcia: ksenocentryzm i ksenofobia.

Ksenocentryzm ogólnie mówiąc jest przekonaniem, że wszystko co jest produktem własnej grupy jest gorsze od dóbr materialnych, idei, wartości, stylów życia innych grup.

Natomiast ksenofobia charakteryzuje się niechęcią a nawet nienawiścią do grup obcych rasowo, religijnie lub etnicznie. Często połączona jest ona z gloryfikacją własnej grupy (Olechnicki, Załędzki 1997 s. 104).